محمد جعفر بن محمد صادق اللاهيجي ( الملّا محمد جعفر اللاهيجي )

64

شرح رسالة المشاعر ملا صدرا ( فارسى )

ترجمهء فارسى و اصل متن عربى به انضمام مقدمه‌اى چاپ نموده است . پروفسور كربن از مستشرقان دانشمند و متتبع و علاقه‌مند به معارف شرق است و به مبانى و اصول شيعه در عقايد و عقليات علاقهء وافرى نشان مىدهد . شرح اصول كافى ملا صدرا را در دانشگاه « سربن » تدريس مىكند . شايد هيچ‌يك از دانشمندان غرب به اندازهء او در ترويج فلسفهء شيخ اشراق و ملا صدرا كوشا نبوده است . در فهم فلسفه شرق با ذوق است ، حكمة الاشراق را چاپ و منتشر كرده و در زمينهء كلمات شيخ الاشراق و شارحان فلسفهء او به خصوص حواشى صدر المتألهين بر حكمة الاشراق زياد كار كرده است و زحمات قابل توجهى در نشر افكار فلاسفه و عرفاى اسلامى در دنياى غرب متحمل شده است ، از اين جهت شايسته همه گونه تقدير است و ليكن نظر آقاى كربن دربارهء اختلاف بين شيخ احمد احسائى و ملا صدرا مشكلى ايجاد مىنمايد كه بايد تذكر داده شود . اين دانشمند محترم ، اعتراضات احسائى را بر آخوند ملا صدرا وارد و جوابهاى ملا اسماعيل اصفهانى از اعتراضات احسائى را سست دانسته است ، در صورتى كه تاكنون هيچ يك از اهل فن فلسفه كه با اين موضوع تماس داشته و وارد بوده چنين عقيده‌اى نداشته است و اتفاق همگانى است كه حرفهاى احسائى در اين باب به كلى از موازين فلسفى خارج است . احسائى به مسائل پيش پا افتاده و اوليه فلسفه و عرفان هم واقف نبوده است تا چه رسد به مسائل عميق و دشوار . آقاى پروفسور هانرى كربن در مقدمهء فارسى خود بر كتاب مشاعر « از انتشارات انستيتوى ايران و فرانسه قسمت ايران‌شناسى » نوشته است : « در بخش فرانسوى به شرح شيخ احمد احسائى كه اثرى عميق و ارزنده است ، توجه بيشترى كرده‌ايم . متأسفانه غالب مردم بر شرح و قضاوت سطحى ملا اسماعيل دربارهء شيخ احمد احسائى واقف‌اند ، ولى از شرح ارزنده شيخ احمد اطلاع ندارند . » اين نكته را بايد آقاى كربن متذكر باشند كه شرح شيخ احمد بر مشاعر و عرشيه در زمان حيات و بعد از فوت او مورد نظر اهل فن بوده است . همين شرحى را كه ما چاپ كرده‌ايم ، مشتمل است بر جواب از ايرادهاى احسائى بر مطالب مشاعر و